Ιστορικό

Από το 1981, εκεί όπου εγκαταστάθηκαν οι Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας, οργανώσαμε ένα σύστημα έγκαιρης παρέμβασης σε οξέα περιστατικά, σε άτομα δηλαδή που ξαφνικά ή προοδευτικά μπαίνουν σε κρίση. Η σύγχρονη ψυχιατρική θεωρεί την αντιμετώπιση των σοβαρών κρίσεων (κυρίως ψυχωσικών ατόμων) σαν τον πιο λεπτό και δύσκολο ρόλο της. Πράγματι, η οξεία φάση είναι αυτή που  συνδέεται  περισσότερο με την επικινδυνότητα. Στη φάση αυτή, ο άρρωστος υποφέρει ασυγκρίτως περισσότερο και η Πολιτεία βρίσκεται ή μπορεί να βρεθεί σε κίνδυνο από τη διέγερσή του. Οι Κινητές Μονάδες εργάζονται μέσα στο σπίτι με τον πάσχοντα σε οξεία φάση και με την οικογένεια. Παράλληλα γίνεται προσπάθεια από την πρώτη στιγμή οι συγγενείς και οι γείτονες να γίνουν σύμμαχοι στην όλη προσπάθεια. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής από την πρώτη φάση ηρεμεί και είναι ικανός να πάρει μέρος στη θεραπεία του. Σημαίνει ότι η οικογένεια εμπιστεύεται την θεραπευτική ομάδα και στηρίζεται σε αυτήν. Σημαίνει επίσης ότι η κοινωνική ομάδα βοηθιέται στο να απομυθοποιήσει τον κίνδυνο από την τρέλα και να αλλάξει τη στάση της απέναντι σε αυτήν.

Από την πρώτη κιόλας περίοδο λειτουργίας των Κινητών Μονάδων οργανώσαμε στις αγροτικές περιοχές, με το πρότυπο της Αθήνας, την Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Αρρώστου. Έτσι είναι δυνατόν να αποφευχθεί ο βίαιος εγκλεισμός του αρρώστου και ο κοινωνικός στιγματισμός που αυτός δημιουργεί. Οι γονείς δεν έχουν μια επιπλέον ενοχή αφού έχει αποφευχθεί ο εγκλεισμός, ενώ ο άρρωστος δεν εγκαταλείπει το περιβάλλον του  και την απασχόλησή του, προστατευμένη ή αυτόνομη. Η σοβαρή υποτροπή ταχύτατα μεταβάλλεται σε ελεγχόμενη. Με τους κατάλληλους χειρισμούς, ο ασθενής, σε λίγες μέρες μπορεί να επιστρέψει στην εργασία του.

Άριστος συνδυασμός νοσοκομειακής και εξωνοσοκομειακής περίθαλψης, είναι η εναρμόνιση της λειτουργίας της Κινητής Μονάδας με τον Ψυχιατρικό Τομέα στο Γενικό Νοσοκομείο. Όταν η Κινητή Μονάδα αδυνατεί να συνεχίσει την περίθαλψη στο σπίτι, ο πάσχων με τη θέλησή του εισάγεται στον Τομέα. Το συναίσθημα του αρρώστου, των οικείων και φίλων είναι περίπου το ίδιο με μια εισαγωγή κάποιου σε παθολογική ή χειρουργική κλινική. Γιατί; Γιατί από τον πάσχοντα εξαρτάται το αν θα εισαχθεί ή όχι. Οι πόρτες δεν κλείνουν (θεραπεία open doors system), οι συγγενείς είναι παρόντες και βοηθούν ώστε ο άρρωστος να αισθάνεται οικεία. Όλοι οι θεράποντες, και κυρίως οι νοσηλευτές, Μονάδας και Τομέα, είναι πρόσωπα που ο ασθενής τα γνωρίζει και έχει συναισθηματικούς δεσμούς μαζί τους. Έτσι η έξοδος από το νοσοκομείο είναι ταχεία και η κοινωνική και επαγγελματική επαναπροσαρμογή ευκολότερη.

Οι λύσεις αυτές είναι αρκετά συχνές σε αντίστοιχες υπηρεσίες της Δυτικής Ευρώπης. Η πραγμάτωσή τους και εδώ, αποδεικνύει ότι δεν είναι ουτοπικές για την Ελλάδα.

Παράλληλα, η Εταιρία εργάστηκε συστηματικά για την αποασυλοποίηση ασθενών από τα μεγάλα ελληνικά ψυχιατρεία.  Το πρώτο Οικοτροφείο χρόνιων ψυχωσικών αρρώστων λειτούργησε στην Άμφισσα το 1984. Από τότε έως σήμερα εργαζόμαστε σταθερά για την αποασυλοποίηση (Ψυχαργώς ΙΙ).  Η Εταιρία λειτουργεί αυτή τη στιγμή συνολικά 6 Οικοτροφεία. Οι πρότυπες αυτές δομές φιλοξενούν ασθενείς, άνδρες και γυναίκες, προερχόμενους κυρίως από τα μεγάλα ψυχιατρεία. Πρόκειται για ανθρώπους που εκτός από τη βαριά ψυχική τους νόσο (κατά το πλείστον σχιζοφρένεια) έχουν υποστεί και τα δυσάρεστα αποτελέσματα του χρόνιου εγκλεισμού στο ασυλικό ψυχιατρικό σύστημα.

Η Εταιρία έπαιξε ουσιαστικό ρόλο, στην αλλαγή νοοτροπίας και λειτουργίας των μεγάλων ψυχιατρείων, άμεσα και έμμεσα. Στα περισσότερα ψυχιατρικά νοσοκομεία,  είχαμε κατά καιρούς μια παρουσία μηνών με συνεχή ανταλλαγή απόψεων με το προσωπικό του ιδρύματος καθώς και κοινωνικοθεραπευτικές δραστηριότητες με τους ασθενείς. Η παρουσία μας εκεί αφορούσε στην προετοιμασία των αρρώστων για την επιστροφή τους στην κοινωνική ομάδα και τη διαβίωσή τους στα οικοτροφεία- διαμερίσματα. 

Χρειάστηκαν χρόνια εργασίας -δικής τους και δικής μας- για να φθάσουν οι ασυλικοί αυτοί ασθενείς στο επίπεδο της σημερινής τους διαβίωσης σε προστατευμένα διαμερίσματα τριών έως τεσσάρων ατόμων. Ο ρόλος των θεραπευτών σ’ αυτές τις μορφές διαβίωσης είναι διακριτικά υποστηρικτικός, προκειμένου οι ασθενείς να ενισχυθούν στην προσαρμογή τους στην καθημερινή πραγματικότητα.

Η ευθύνη για τη φροντίδα του χώρου και για την ομαλή συγκατοίκηση βαρύνει του ίδιους τους ασθενείς, οι οποίοι, επιπλέον, λαμβάνουν πρωτοβουλίες όσον αφορά στη διαβίωσή τους,  στην κοινωνικοποίησή τους, στις  εξόδους, στις διακοπές τους και στη συμμετοχή τους σε όποια άλλη δραστηριότητα μπορεί να πάρει μέρος και κάποιος άλλος συμπολίτης τους. Αρκετοί από αυτούς απασχολούνται επαγγελματικά στην ελεύθερη αγορά εργασίας ή σε προστατευμένο εργασιακό πλαίσιο.

Πιστεύουμε ότι το σημαντικότερο ίσως κλινικό έργο που έχουμε επιτελέσει αυτά τα χρόνια στον τομέα της αποασυλοποίησης είναι το πέρασμα από τα οικοτροφεία στα διαμερίσματα και η απρόσκοπτη λειτουργία τους: βρίσκονται στον αντίποδα του ασύλου, αφού η διαμονή σε αυτά οδηγεί σιγά-σιγά τους ασθενείς σε μια ομαλή επανένταξη στο κοινωνικό σύνολο, αλλά και σε μια θεαματική βελτίωση της κλινικής τους εικόνας.

Στον τομέα της επαγγελματικής αποκατάστασης έχουμε συμβάλλει με την εφαρμογή προγραμμάτων επαγγελματικού προσανατολισμού, με τη δημιουργία κέντρων προεπαγγελματικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης- αποκατάστασης, με τη λειτουργία προστατευμένων εργαστηρίων και τέλος με την τοποθέτηση ψυχικά πασχόντων στην ελεύθερη αγορά εργασίας.

Οι Θεραπευτικοί Συνεταιρισμοί είναι διαδεδομένοι από χρόνια στη Δ.Ευρώπη. Αποτελούν τον πλέον προωθημένο τύπο αυτόνομης ή ημιαυτόνομης αποκατάστασης και επανένταξης του ψυχικά πάσχοντος ατόμου. Η ανάπτυξή τους είναι σημαντική και στην Ελλάδα. Έχουν το πλεονέκτημα να ανεβάζουν – όσο καμιά άλλη θεραπευτική ενέργεια - την αυτοεκτίμηση του ψυχωτικού αρρώστου. Τον εξισώνουν έως ένα σημείο εργασιακά με τα άλλα μέλη της κοινότητας. Του προσφέρουν τέλος, τη δυνατότητα να βιώνει ηθικά και υλικά τη διαδικασία του κέρδους.